Sabbingers zijn Belgen!


(Bijgewerkt op 2006-02-27)

Klik hier voor Mediaplayer-video.

Duizend jaar geleden drijft overbevolking in Vlaanderen een boer naar het noorden. Een visser vertelt hem over een hoog schorrengebied tussen Noord- en Zuid-Beveland. Op die schorren gaat de Vlaming schapen houden, hij bouwt een afdakje en kruipt tegen de beesten aan als het koud is. Later komen vrouw en kinderen over en huist het schaapsherdersgezin in een woonstal. "De eerste Sabbingers waren dus Belgen", constateert Ad Beenhakker opgewekt. De import leeft van vis, lamsbout, schelpdieren, vogeleieren en zeekraal en handelt in wol en huiden.



Als we met Ad Beenhakker door de polders rijden vertelt de Middelburger anekdote na historisch feit. Beenhakker onderzoekt de geschiedenis van het Zeeuwse landschap en reist daarvoor alle eilanden af. Bij voorkeur per fiets. Hij leest veel, bezoekt congressen en geeft voordrachten. Zijn overgrootouders woonden in Wolphaartsdijk. Hij kent de omgeving goed. Bij een boerderij in de Heerenpolder: "Daar woonde mijn oom".

Een oude kreekrug



De eerste bebouwing ontstaat op een oude kreekrug, legt Ad Beenhakker uit als we vanaf de Kalversdijk naar polder en dorp kijken. Die kreek is dichtgeslibt met zand. Omdat het land er omheen inklinkt steekt de kreekrug boven het landschap uit. Net voldoende om bij niet al te extreme waterstanden de voeten droog te houden. De kreekrug is nog terug te vinden in de Oud-Sabbingepolder: de Oudelandseweg en de Ring. Aan de Oudelandseweg is te zien dat de huizen aan de noordzijde op het hoogste deel van de kreekrug zijn gebouwd: deze woningen liggen een halve meter hoger dan de weg. Omstreeks het jaar 1000 ontstaat Sabbinge. Een verzameling boerderijen en woningen, kriskras door elkaar op de hoogste punten van de kreekrug.

Nog maar kort oud

Over de herkomst van het voorvoegsel bestaat minder onduidelijkheid dan over de naam. Sabbinge werd pas oud na de inpoldering van de Nieuw-Sabbingepolder in 1692. Voor de naam bestaan drie verklaringen. De eerste gaat uit van vroegere heersers. Daar zou een Saxbald bijgezeten kunnen hebben. Sabbe is een afkorting van die naam. Het achtervoegsel 'inge' betekent in dit geval 'behorend tot'. De Sabbingers behoren dan tot de stam van Saxbald. De tweede verklaring start bij de vroegere geografische structuur van het eiland Wolphaartsdijk. Een 'sabb' is een klein bootje. Een 'inge' is een kreek. In Sabbinge kon je met de boot naar de overkant van de kreek. De derde verklaring wijst ook in de richting van een waterloop (in drassig land). 'Sabbe' zou dan zijn afgeleid van het bijvoeglijk naamwoord 'sabbig' (= sappig, soppig, drassig).

Sabbingers noemen hun woonplaats 't Ouweland, omdat de Oud-Sabbingepolder 1000 jaar achtereen bewoond is geweest. 'Het dorp' ligt een kilometer naar het oosten: Wolphaartsdijk. Tot ver in de vorige eeuw heet Oud-Sabbinge ook het Klompendorp, een verwijzing naar de relatieve armoede op 't Ouweland.


Aegidius van Sabbinge



In het Verdronken Land van Saeftinghe staat op een verhoging een onderkomen voor mensen en vee. Zoals dit natuurgebied in de Westerschelde er nu bij ligt, zal het eiland Wolphaartsdijk er 1000 jaar geleden uit hebben gezien. Al voor de eerste bedijkingen verhogen bewoners de nederzetting met zand, klei, mest, graven, afval en woningresten.

De oudste verwijzing naar het eiland Wolphaartsdijk dateert uit 1105. Zeeland wordt die eeuw getroffen door grote overstromingen. In 1134 starten de bewoners na alweer een stormvloed een bedijkingsoffensief. Het eiland met de kernen Sabbinge en Oostkerke komt binnen een dijkring te liggen. In 1206 of 1208 (precies bij de datum zit een vochtveeg, verder is het document in goede conditie) wordt Aegidius van Sabbinge als getuige genoemd in een oorkonde. De oorkonde bevat de oudste, gedateerde vermelding van de naam Sabbinge.

Stormvloed na stormvloed



Omstreeks 1250 geeft Wolfert van Borssele opdracht voor de bouw van een kasteel, het latere onderkomen van de Heren van Sabbinge. Tijdens de Sint Aagtenvloed op 5 februari 1288 verdwijnt bijna heel Zeeland onder water. Alleen de hoge duinen op Walcheren en de polder waarin Sabbinge ligt (nu nog steeds + 0,6 meter ANP) overstromen niet. Geschiedschrijver Melis Stoke rijmt hierover:

"Al Zeeland verdronc zekerlike,
zonder Walcheren en Wolfaersdike".


Maar tijdens een zware stormvloed in 1334 verdwijnt nagenoeg het hele eiland Wolphaartsdijk alsnog onder water. De polder rond Sabbinge wordt weer ingedijkt en blijft bewoond. Ad Beenhakker: "Het is het enige, steeds bewoond gebleven deel van het oude eiland Wolphaartsdijk". Pas tijdens de watersnood van 1953 komt de Oud-Sabbingepolder tot de heupen in zeewater te staan.

Voornaamste dorp van Wolphaartsdijk



Sabbinge is honderden jaren de voornaamste woonkern van het eiland. Daar liggen verder nog de dorpen Hongersdijk, Westkerke en Oostkerke. "Die laatste twee namen geven aan dat Sabbinge het centrum van het eiland was", benadrukt Ad Beenhakker. Hongersdijk en Westkerke verdwijnen tijdens stormvloeden definitief onder water. Oostkerke heet nu Wolphaartsdijk. Sabbinge bouwt omstreeks 1200 de eerste kerk. Rond 1400 maakt de kerk plaats voor een groter Godshuis. Beenhakker: "Woningen die te dicht bij de kerk stonden zijn toen gesloopt of verplaatst om plaats te maken voor het kerkhof. Zo ontstond de mooie ronde Ring".

Van dorp tot gehucht



Op de Ring liggen nog steeds de opgemetselde fundamenten van die kerk. Zij onderstrepen met hun omvang het belang van het voormalige Sabbinge. De teloorgang van het dorp valt nauwkeurig te dateren. In 1457 trouwt een jonkvrouw van Sabbinge met een zoon van Laurens van Cats, "de rijke heer van Wolphaartsdijk". Het kasteel van de Sabbinge's raakt daardoor in onbruik, vervalt en wordt boerderij. Sabbinge verliest haar zelfstandigheid. In 1572 slopen Geuzen de katholieke moederkerk van het eiland en molesteren en verjagen geestelijken en de voornaamste bewoners van Sabbinge. Het dorp zonder kerk wordt een gehucht. Oostkerke neemt dan ook op geestelijk terrein het voortouw.

Einde van het eiland



In 1809 leggen Rotterdamse speculanten in het oosten de Wilhelminapolder aan. Het waterschap Zeeuwse Eilanden pompt er het eiland Wolphaartsdijk nog steeds vast aan Zuid-Beveland.

Tot het eind van de negentiende eeuw bestaat Oud-Sabbinge voornamelijk uit de Ring. Veel gezinnen wonen in arbeidershuisjes bij de boerderijen in de polders. Omstreeks 1900 trekken deze naar Oud-Sabbinge en worden er ook woningen gebouwd langs de toegangswegen.




Beenhakker: "De voornaamste uitbreiding vindt plaats langs 't Slop. Deze huidige Prins Bernhardstraat was de verbindingsweg met Oostkerke. Dit soort uitbreidingen vond bijna overal plaats in de richting van het grotere dorp. Op de Ring is een woning gesloopt om 't Slop goed te ontsluiten, tot dan moesten de paardewagens er door een steeg". De uitbreiding langs 't Slop sluit aan op de woningen die daar rond 1800 al zijn gebouwd (en waarvan enkele nog steeds zijn bewoond).

Autobezit nekt middenstand

Oud-Sabbinge is tot ver na de Tweede Wereldoorlog zelfvoorzienend met een eigen smid, wagenmaker, een aantal bakkers, slagers, een kapper, visboer, een klompenmaker, kruideniers en een warenhuis. De opkomst van het autobezit maakt hier ook in Oud-Sabbinge een eind aan: de middenstand bezwijkt. Het dorp loopt leeg en bijna een kwart van de huizen is in de jaren zeventig vakantiewoning. De gemeente ontmoedigt dit recreatieve gebruik met succes en geleidelijk werd Oud-Sabbinge weer een levendige woonkern. Weliswaar zonder voorzieningen (in 1973 sluit ook de openbare lagere school) maar ironisch genoeg is het ontbreken daarvan verantwoordelijk voor de beschemde status die Oud-Sabbinge nu heeft: de geprefabriceerde nieuwbouwwijken schragen elders het draagvlak voor onderwijs en zorg. Oud-Sabbinge bouwde nimmer een monotone nieuwbouwwijk en is daardoor een van de meest authentieke gehuchten in Zeeland. En de boer? Die zwoegt voort. Nog steeds.


Verwijzingen:

De kerk van Sabbinge
Geschiedenis van Oud-Sabbinge in jaartallen
Het Zeeuwse Landschap
Oude foto's Oud-Sabbinge
Oud-Sabbinge op historische kaarten


 


reactie van: Pieter te: Breda datum: 2014-04-16

"De eerste Sabbinger was een belg": Dat is vanuit de huidige politieke situatie terug geredeneerd, en dus onjuist. In het jaar 1000 waren er Belgen noch Nederlanders. Er waren wel Vlamingen (afstammelingen van Salische Franken). De Bevelanden zijn door Vlamingen ontgonnen, daarom ontlenen deze gebieden hun naam aan de abdij Sint Bavo (oorspronkelijk dus de Bavolanden) te Gent, van daaruit vond de ontginning plaats. Op Walcheren zaten naast Friese restanten en misschien hier en daar nog een Viking, afstammelingen van Suevische Franken, later Zeeuwen genoemd. In de Renaissance werden de Nederlanden in de Latijnse benaming Belgium genoemd. Nederland en België is dus eigenlijk een synoniem. Nederlanders zijn eigenlijk Belgen en Belgen zijn Nederlanders, alleen weten ze het van elkaar niet meer. Een goed boek hierover is het onlangs verschenen geschreven werk van prof. Hugo de Schepper: Belgium dat is Nederland.
-----------------------------------------------------------------

reactie van: Pieter te: Breda datum: 2014-04-16

Overigens - nu ik toch bezig ben - de naam Zeeland is afkomstig van de zogenaamde Zeven Friese Zeelanden, waarvan in een bepaalde periode noord-Vlaanderen en een deel van het huidige Zeeland er een van vormden. De rest van de zeelanden strekte zich uit tot in het huidige Oost-Friesland. Het begrip Zeeuwen is niet van Zeeland afgeleid maar van Sueven.
-----------------------------------------------------------------

Gierzwaluwen zijn terug

(2016-04-27)




Gierzwaluwen, de mooiste vogels boven 't Ouweland, zijn vroeg, dit jaar. Marco Houtekamer zag zaterdag 23 april de eerste: "Dat is erg vroeg en zeker met die kou. Gisteren zag ik hem weer vliegen...het is er nog maar eentje".

Ze vliegen terug uit de overwinteringsgebieden in Afrika om ons een hele zomer te vermaken met hun luchtacrobatiek. Gierzwaluwen komen naar beneden om een nest uit te broeden en te voeden. En scheren daarbij laag over. Het paren doen ze in de lucht. Eenmaal uit het nest blijven ze in de lucht totdat ze zelf een nest beginnen.

Als hier te weinig voedsel is vliegen ze naar België, Frankrijk of Noord-Nederland om hun kostje bij elkaar te scharrelen. 's Avonds vormen ze groepen en groepjes en laten zich goed horen. Het geluid is schel en doordringend.

Aankomstdata 2004-2016:

2016 23 april
2015 04 mei
2014 01 mei
2013 30 april
2012 28 april
2011 01 mei
2010 28 april
2009 03 mei
2008 26 april
2007 27 april
2006 29 april
2005 29 april
2004 29 april


Van de redactie

Er staan sinds kort Youtube-video's van Goestig op deze site. Dat heeft twee redenen:

1. De eerste heet Google. De zoekmachine richt zich meer en meer op tablets en mobieltjes. Sites die daarop niet zijn ingesteld worden minder vermeld. Cineac Oud-Sabbinge (uit 2004) is zo'n site. Gevolg is dat de bezoeken dalen. Van bijna 400 per dag een half jaar geleden tot onder de 200 nu:



De hele site met alles wat er in zit opnieuw bouwen is een helse klus. Ik schuif dat even voor me uit. Dat heeft met de tweede reden te maken:



2. Tijd. Onlangs begon ik met Damjan Sojanoski en Danny Nije Goestig, lokale televisie voor Goes (gemaakt met een iPad). Goestig kost veel tijd. Maar gaat gelukkig over heel Goes, dus ook over Oud-Sabbinge. Goestig filmpjes over 't Ouweland blijven hier getoond worden.

Hoe Cineac Oud-Sabbinge verder gaat lezen/horen/zien jullie op enig moment.

Ondertussen op Twitter:




Nieuwsarchief





maps



LINKS
Beeldbank Zeeland
Boekenwurm
Brandweer Wolphaartsdijk
Buurtvereniging 't Ouweland
Camping de Haas
Gemeente Goes
Goestig
Google Maps
Heemkunde Bevelanden
Klompje (vakantiewoning)
Kwekerij Kaljouw
Made by Maria
Meteo Wolphaartsdijk
Muziekvereniging Advendo
Omta Info
Salon Jeanette
Tussenstop (B&B)
Van Buiten Uit
Wiert Omta
Wikipedia
Wolphaartsdijk (Goesweb)
You Tube